آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١ - آنچه گذشت سخنى در پايان چهارمين سال

آنچه گذشت سخنى در پايان چهارمين سال



خداى را سپاسگزاريم كه بيست و چهارمين شماره مجله نه چندان پربرگ و بار آينه پژوهش به محضر دانشوران تقديم مى گردد. در آغاز و فرجام هر سال, سخنى با همدلان و همراهان رواست; بويژه امروزه كه در محفل گرم دانشمندان و پژوهشيان و فرهيختگان بسيارى پذيرفته شده ايم و لطف سرشار و تشويقها و ياريهاى بزرگوارانه آنان توشه راه و شورآفرين حركت قلمهايمان است.
بيان چگونگى شكل گيرى آينه پژوهش و نشر آن, از يكسو سخن از تجربه اى است كه شايد بسيارى را سودمند افتد, و از سوى ديگر ثبت و ضبط جريان فرهنگى و پژوهشى كمابيش موفقى است كه شايد آيندگان را مفيد باشد.
انديشه راه اندازى اين نشريه در ماههاى پايانى سال ٦٧ شكل گرفت و در اوايل سال ٦٨ جدّيتر شد. جمع كوچكى همدل و همراه با توجه به ضرورت بازسازى پژوهش و نشر,بويژه همدل و همراه با توجه به ضرورت بازسازى پژوهش و نشر, بويژه در حوزه فرهنگ اسلامى, بر آن شدند كه در خانواده بزرگ مطبوعات حضور يابند و با دفترى خُرد, از چگونگى پژوهش و بايسته ها, كمبودها و كفايتهاى آن سخن گويند. سره را از ناسره بازشناسانند و لغزشگاههاى قلم و تحقيق را برشمارند و (غناى دانش و روش) نهفته در آثار برخى از بزرگان را بشناسانند و نشان دهند كه بايد چنان آن رهروان رفت. از منابع تحقيق, لوازم پژوهش, مصادر لازم در پژوهشها جستجو كنند و آنها را پيشديد نسل جستجوگر و محققان نهند و بدين سال با (اطلاع رسانى) زمينه هاى تحقيق را بگسترند و پژوهشيان را يارى رسانند و…
جلسات طولانى و منظّمى با حضور حجج اسلام, آقايان محمد عبائى خراسانى, محمدعلى مهدوى راد, مصطفى درايتى, ر ضا مختارى, ابوالفضل شكورى, محمدعلى سلطانى, به بحث در چگونگى نشر و تدوين آن پرداخته شد و در راه رسيدن به هدف با بسيارى از قبيله اهل قلم و مسؤولان نشريات مشورت گرديد و پس از تعيين اهداف و تبيين خط مشى, امتياز آن به نام جناب آقاى عبائى, به مسؤوليت آقاى درايتى و سردبيرى آقاى مهدوى راد گرفته شد و دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميّه قم عهده دار انتشار آن گرديد. هيئت تحريريه مجلّه را دوستان ياد شده (بجز آقاى عبائى) به عهده داشتند كه سپس آقاى محمد اسفنديا رى و در ادامه, آقاى محمدجواد عظيمى نيز به جمع هيئت تحريريه پيوستند. پس از مدتى جناب آقاى سلطانى در پى مأموريتى فرهنگى به خارج از كشور رفتند و آقاى محمدجواد عظيمى نيز از قم مسافرت كردند و مجلّه را از حضورشان محروم ساختند.
اكنون بايد بيفزاييم كه همت والاى فاضلان و فرهيختگان حوزه و دانشگاه, كه در راه هر چه پربرگ و بار شدن مجله راهنماييها كردند و با ارسال پژوهشها, نقدها و مقالات ما را يارى كردند, در نشر آينه پژوهش نقشى است والا و ارجمند .
در اوّلين شماره مجله بتفصيل از اهداف و چشم انداز آينده آن سخن رفته است. اينك پس از چهار سال تلاش, بانيان مجلّه هرگز بر اين باور نيستند كه آن اهداف برآمده است و مجلّه در رسيدن به آن آرمانها كاملاً موفق بوده است, امّا داوريهاى پژوهشيان و اقبال دانشوران و اظهار نظر آگاهان نشان مى دهد كه در حدّ توان و با توجه به آنچه از آن انتظار مى رفته است, مجلّه در جهت اهدافش گامهاى مؤثرى برداشته است.
نقدها, معرفيها, توجه داده به آثار مؤلفان, پژوهشهاى نشر شده از سوى مراكز تحقيقى, توجه دادن به نثر استوار, تحقيق كارآمد و عرضه پژوهشهاى مطلوب, از كارهاى مؤثر مجله بوده است. اين حقيقت را بسيارى از مؤلفان و مسؤولان مراكز تحقيقى بصراحت باز گفته اند. امّا مهمتر از اين بايد از ارزش نقد و گرداندن آن به جايگاه شايسته اش, بويژه در انديشه حوزويان سخن گفت.
در آغاز كار, مجله با برخوردها و موضعگيرى سخت و ناهنجارى از سوى برخى مؤلفان رويارو بود. بسيارى از مؤلفان نقد كتاب خود را به عنوان توهين تلقّى مى كردند و اگر نبود حمايت مؤلفان فهيم و نويسندگان برجسته اى كه در قبال نقد آثار خود برخوردى عالمانه داشتند, ادامه اين كار ميسر نمى بود. امّا لطف خداوند امروزه بسيارى از مؤلفان و محققان نامى شخصاً كتاب خود را به مجلّه تقديم مى دارند تا ناقدان به نقد و بررسى آن بپردازند و گاهى اگر به نقد آن پرداخته نشود, شكوه مى كنند.
تحقق اين هدف, بزرگترين دستاورد با ارزش انتشار چهار ساله آينه پژوهش است كه خداى بزرگ را بر آن شكر مى گزاريم. البته گفتنى است كه هنوز برخى از پرنويسان و يا سست نويسان مذهبى هستند كه برمى آشوبند, ولى انديشه و نوشته آنان رنگى ندارد.
در ابتداى انتشار مجلّه, هيئت تحريريه نكاتى را براى موفقيت خود مدنظر قرار داد و آن را براى تحقيق اهداف خود ضرورى دانست كه هنوز بر آن پاى مى فشارد. اكنون به دو مورد مهم آن اشاره مى كنيم:
١. جهتگيرى آزاد و بدون هيچ محدوديت. تحقق اهداف مجلّه, لازمه اش پايبند نبودن به بسيارى از وابستگيها بود كه در غير اين صورت اتّهامات و يا ذهنيات گوناگون, كار را مشوب مى ساخت. گفتيم دفتر تبليغات اسلامى پشتيبانى مالى نشريه را بر عهده گرفت و در نشر آن از هيچگونه كمكى دريغ نورزيد; اما مشى واقعگرايانه حجت الاسلام و المسلمين عبائى خراسانى هيچگاه تحميل ديدگاهى به مجله نبود. روش كار به گونه اى بود كه موفقيتش فقط در پناه همين جهتگيرى ميسر بود. رعايت خوشداشتها و بدداشتها و يا احتمالاً مصلحت گراييهايى كه ممكن است در شؤونى از جامعه لازم باشد, براى اين نشريه, گناهى است نابخشودنى.
لازمه اين جهتگيرى, سعه صدر بود كه مى بايست نشريه در خود ايجاد مى كرد; هم در بهره ورى از نويسندگان, كه به گونه اى در اين حوزه آثارى عرضه داشته اند, و هم در پذيرش و نشر نقد. در همين نشريه, آثار چند نفر از اعضاى هيئت تحريريه بشدت و تندى نقد گرديد كه بسيارى از آنان حتى در مقام پاسخ هم برنيامدند. آثارى از انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, بدون هيچ ملاحظه, نقد شد و هكذا آثار بسيارى ديگر. اين همه براى نشان دادن اين مقصود بود كه هيئت تحريريه چيزى جز بهسازى تأليف و نشر در حوزه فرهنگ اسلامى را برنمى تابد چشم بر هيچ كاستى, به جهت ارتباطى, نمى بندد و بر اصول علمى خود پايبند است و هر صاحب انديشه اى كه در اين حوزه صاحب تأليف است, بدون عنايت به ديگر شؤون آن, بدان پرداخته خواهد شد.
٢. عرضه آراء موافق و مخالف: براى رسيدن به هدف نقد نبايد تنگ نظرى را برتابيد. نشر ديدگاههاى مخالف و موافق شيوه اى است كه مجله بر آن متعهّد بوده و خواهد بود. گاهى برخى از نويسندگان به دلايلى از حدود بحث خارج مى شوند و به حواشى مى پردازند; مجله در اين گونه موارد براى حفظ حرمت قلم و رعايت حال مخاطبان و اعتبار مجله, به ويرايش علمى مقالات مى پرداخت و حذف قسمتهايى را روا مى دانست; با تأكيد بر اينكه آنچه نشر مى يابد نيز ديدگاه ناقد است و راه نقد و پاسخ آن نيز بسته نيست.
گزيده سخن آنكه بانيان مجلّه و كوشندگان در اين هدف بر شيوه ها و اهداف ياد شده متعهّدند. آنچه در نهايت گفتنى است, دست مريزاد است به همراهان و سپاسگزارى از دانشوران, ناقدان, عالمان و ارجمندان قبيله اهل قلم كه ما را در نشر مجلّه يارى رساندند. اميدواريم اين همراهى و همدلى استوار بماند و صفحات مجلّه با عرضه پژوهش دانشوران در مسير تحقيق و نشر و بهسازى پژوهش, فروغى بيشتر افكند.
و الله من وراء القصد آينه پژوهش